 |
Το ηρώο του χωριού κάτω από το οποίο φυλάσσονται τα σεπτά λείψανα των 9 ευζώνων
|
 |
Στο χώρο που μαρτύρησαν οι 9 Εύζωνοι, οι κάτοικοι του χωριού (Ευζωνίτες) έχτισαν εκκλησάκι στην μνήμη τους.
|
Το χωριό Εύζωνοι ονομάστηκε έτσι προς τιμήν των 9 Ευζώνων του 34ου συντάγματος πεζικού και 11ου λόχου, του Ελληνικού στρατού που μαρτύρησαν από τους Βουλγάρους κομιτατζήδες τον Ιούλιο του 1912 κατά τη διάρκεια του Β’ Βαλκανικού πολέμου. Η προγενέστερη ονομασία του ήταν Ματσίκοβο (όνομα Σλαβικής προέλευσης). Βρίσκεται ανάμεσα στο τρίγωνο της ανατολικής όχθης του Αξιού ποταμού και των σύγχρονων συνόρων με τη FYROM, στην αρχαία Ελληνική περιοχή Παιονία, του κράτους των Μακεδόνων.
|
Οι Εύζωνες αρχικά ήταν δέκα στον αριθμό και αιχμαλωτίστηκαν με δόλο από τον βουλγάρικο στρατό στο προκεχωρημένο φυλάκιο της λίμνης Αρτσάν (σημερινή περιοχή του Πολυκάστρου). Ένας εξ αυτών, ο λοχίας, κατάφερε να δραπετέψει στο ρέμα του χωριού Πευκοδάσους. Οι υπόλοιποι παραδόθηκαν από τον Βουλγαρικό στρατό στους κομιτατζήδες και οδηγήθηκαν στο μαρτύριο στην βόρεια άκρη του χωριού Εύζωνοι, εντός του ρέματος. Εκεί μετά από άνανδρα βασανιστήρια, ακρωτηριασμούς, ξυλοδαρμούς κ.τ.λ. παρέδωσαν το πνεύμα. Τέτοια ήταν η βαρβαρότητα των Κομιτατζήδων που ο διοικητής τους ονόματι Ντούλη, ούρησε σε ένα μπουκάλι και το έδωσε για να πιεί ο ηρωικός εύζωνας που ψυχορραγούσε, όταν αυτός ζήτησε να πιεί νερό. Τα λείψανα των ευζώνων έμειναν ανενταφίαστα μέχρι που ο τελώνης Σιγάλας τα περισυνέλεξε το 1927. Δεκαπέντε ολόκληρα χρόνια τα οστά των ευζώνων έμεναν εκτεθειμένα κάτω από τον ήλιο, τη βροχή και τις επιδρομές των τρωκτικών και των πουλιών, για τον φόβο των Ιουδαίων. Με τις ενέργειες του τελώνη Σιγάλα, έγινε ηρώο στην πλατεία του χωριού όπου φυλάσσονται μέχρι σήμερα τα λείψανα των 9 παλικαριών. Κάθε χρόνο, στην γιορτή της Ζωοδόχου Πηγής, γίνεται αρχιερατικό τρισάγιο στην μνήμη τους και ακολουθούν πολιτιστικές εκδηλώσεις.
Τον χειμώνα του 1920, στη γιορτή του Αγίου Σπυρίδωνος, κατέφθασαν στο Καραμπουρνού της Καλαμαριάς της Θεσσαλονίκης οι πρώτοι Έλληνες Ποντιακής καταγωγής από την περιοχή του Κάρς, του Σοχούμ και της Τραπεζούντας. Η μεταφορά τους από την πατρίδα έγινε με τα επιβατηγά πλοία ¨Παρτιγιάν¨ και ¨Κωνσταντίνος ο Ά¨ και είχαν συνοδεία το θρυλικό πλοίο του πολεμικού ναυτικού ¨Αβέρωφ¨. Τους επιβλήθηκε αναγκαστική τρίμηνη παραμονή, ¨καραντίνα¨, στο Καραμπουρνού, το οποίο αποτέλεσε και εκατόμβη για εκατοντάδες ταλαιπωρημένους ποντίους που σκότωνε η ελονοσία. Χαρακτηριστικό της κατάστασης που δημιουργήθηκε στο μικρό λιμανάκι της Καλαμαριάς είναι το επόμενο τετράστιχο:
Ση τσόλι’μ το Καραμπουρνού
Τριγύλ΄ τριγύλ΄ ταφία
Ανοίξτε και τερέστε τα
Όλα κρύα νερά
κι όλα καρσί παιδία
δηλαδή:
στο καταραμένο το Καραμπουρνού,
γύρω γύρω τάφοι,
ανοίξτε και δείτε τα
όλα νέα παιδιά από το Κάρς
σαν τα κρύα τα νερά.
Μετά το πέρας της τρίμηνης καραντίνας, επιβιβάστηκαν πάνω σε μακρόστενα εβραϊκά κάρα και μεταφέρθηκαν στο χωριό, όπου και εγκαταστάθηκαν τη Σαρακοστή του 1921. Δεν έτυχαν καλής αποδοχής από τον ντόπιο πληθυσμό. Με την προεδρία του εμπνευσμένου κοινοτάρχη και δασκάλου Αλέξη Ιωαννίδη, του πρώτου αιρετού κοινοτάρχη έξι χωριών που αποτελούσαν την κοινότητα Ευζώνων, (Εύζωνοι, Μεταμόρφωση, Ποντοηράκλεια, Μικρόδασος, Πλατανιά, Κάστρο) από το 21 μέχρι και τον πρόωρο θάνατό του το 1938, το χωριό προόδεψε και οι κάτοικοί του απέκτησαν ακριτικό κλήρο (1931) ως ελάχιστη αποζημίωση για την περιουσία που άφησαν στις χαμένες πατρίδες.
Ιωαννίδης Πέτρος
