Το Μοναστήρι των Αρχαγγέλων στους Ευζώνους

 

Εύζωνοι Κιλκίς: Το Μοναστήρι των Αρχαγγέλων, ο ναός που «ανέστησαν» οι Πόντιοι πρόσφυγες

Γράφει η Αλεξία Ιωαννίδου

8/11/2022 - 9:00πμ Pontos News

Ο Ιερός Ναός των Ταξιαρχών στους Ευζώνους Κιλκίς, διασώθηκε από τους Πόντιους πρόσφυγες (φωτ.: Αλεξία Ιωαννίδου)

Το Μοναστήρι των Ταξιαρχών, Αρχαγγέλων Μιχαήλ και Γαβριήλ των Ευζώνων του ν. Κιλκίς, βρίσκεται στο βορειοδυτικό μέρος του ακριτικού χωριού, όπου στις 12 Δεκέμβρη του 1920 –ημέρα εορτής του Αγίου Σπυρίδωνος με το Παλαιό ημερολόγιο που ίσχυε τότε και 25 Δεκεμβρίου με το Γρηγοριανό ημερολόγιο, δηλαδή Χριστούγεννα–, εγκαταστάθηκαν οι πρώτες οικογένειες Καυκάσιων προσφύγων από το κεφαλοχώρι Μερτινίκ του Καρς. Τους επόμενους μήνες στο χωριό κατέφθασαν και άλλοι πρόσφυγες από το Σοχούμ του Πόντου.

Οι Πόντιοι νέοι κάτοικοι του χωριού με την παλιά σλάβικη ονομασία Ματσίκοβο, βλέποντας τα παλιά χαλάσματα και τις διάσπαρτες πέτρες στον περίβολο του μοναστηριού αποφάσισαν, σχεδόν αμέσως μόλις πάτησαν σταθερά στα πόδια τους, να αναλάβουν την ανοικοδόμησή του.

Το μοναστήρι ήταν ορθόδοξο, πατριαρχικό και κατά καιρούς υπέφερε από τους σχισματικούς παρεπιδημούντες της ευρύτερης περιοχής. Λέγεται μάλιστα από τους λιγοστούς ντόπιους κατοίκους του χωριού που προϋπήρχαν στην περιοχή, ότι οι μοναχοί οι οποίοι εγκαταβίωναν στη Μονή, ύστερα από μεγάλη πίεση των κομιτατζήδων και κατόπιν απειλών για τη φυσική τους εξόντωση, εξαναγκάστηκαν να το εγκαταλείψουν. Φεύγοντας σε άλλο μοναστήρι –δεν διασώζεται η πληροφορία για την τοποθεσία του καθώς φρόντισαν να την κρατήσουν μυστική–, στάθηκαν επάνω στον λόφο πίσω από το μοναστήρι τους, έκαναν δέηση και αποχαιρέτησαν για πάντα τον ιερό εκείνο χώρο που συνδέθηκε με τη μοναχική τους άσκηση!

Άποψη του ιερού ναού (φωτ.: Αλεξία Ιωαννίδου)

Η χρονική συγκυρία οδηγεί στην εύλογη υπόθεση ότι το γεγονός αυτό έλαβε χώρα στο τέλος του 19ου αιώνα, τότε που οι Βούλγαροι νοίκιασαν από τους Τούρκους τις λίμνες Αρτζάν-Αματόβον. Ήταν άλλωστε η εποχή που προσπαθούσαν να διευρύνουν τη σφαίρα επιρροής τους οργανώνοντας δίαυλο επικοινωνίας μεταξύ των εδαφών που κατείχαν και της λίμνης Αρτζάν μέσω Καλίνοβου (Σουλτογιαννέικα), Σμόλ (Μικρό Δάσος), Ματσίκοβον (Ευζώνων), Στογιάκοβου και Βογδάντσας.

Ο Ιερός Ναός Ταξιαρχών των Ευζώνων βρίσκεται πάνω στα θεμέλια του παλιού Καθολικού της Μονής, εν μέσω πλούσιας φυσικής βλάστησης και σκιερών δέντρων που ποτίζονταν από το παρακείμενο ρέμα το οποίο αρχίζει από την πηγή της «Μουτσάρας» και καταλήγει στον Βαρδάρη. Η Μονή ήταν αυτοσυντήρητη με πλούσια παραγωγή κηπευτικών και καρπών όπως σύκα, βερίκοκα, μήλα, ρόδια, μούρα, δαμάσκηνα, σταφύλια, αμύγδαλα και καρύδια. Από το μοναστήρι δεν έλειπαν ακόμη και τα ποταμίσια ψάρια κυρίως γριβάδια και πέστροφες που αλιεύονταν από τον πεντακάθαρο τότε Αξιό ποταμό που διατρέχει την πεδιάδα της Παιονίας και χύνεται στον Θερμαϊκό κόλπο.

Το σήμαντρο του μοναστηριού λιτό και απέριττο, ήταν από τεμάχιο σιδήρου μισού μέτρου, κρεμασμένου σε χοντρό κλωνάρι αιωνόβιου δέντρου, μπροστά στην κύρια είσοδο του ιερού ναού.

Από της ιδρύσεώς του και σ’ όλη τη διάρκεια της λειτουργίας του, επί τουρκοκρατίας κράτησε άσβεστη την φλόγα του ελληνορθόδοξου πολιτισμού και διαρκώς ενδυνάμωνε την πίστη των γύρω χριστιανών και το θρησκευτικό τους αίσθημα. Με την πάροδο του χρόνου, δημιουργήθηκε η παράδοση στον κόσμο, ότι ο Αρχάγγελος ήταν ο αυστηρός φύλακας και προστάτης της μονής που φύλαττε ακόμα και τα ερείπια με όλο τον προαύλειο χώρο της!

(Φωτ.: Αλεξία Ιωαννίδου)

Η θαυματουργή εικόνα του Αρχαγγέλου Μιχαήλ

Είναι η μοναδική εικόνα που «διέφυγε» της προσοχής των αρχαιοκάπηλων ληστών που επιτέλεσαν το ανίερο έργο τους στο τέλος της δεκαετίας του ΄70. Ο Ταξιάρχης «τους θόλωσε τα μάτια» λένε οι παλιοί κάτοικοι και οι μιαροί ληστές δεν τον συμπεριέλαβαν στην πολύτιμη λεία τους. Από τότε φυλάσσεται σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο της Μητρόπολης. Πρόκειται για την αριστερή πόρτα του τέμπλου, η οποία οδηγούσε στην Πρόθεση, έργο τοπικού εργαστηρίου του 18ου-19ου αιώνα.

Απεικονίζεται ο Αρχάγγελος Μιχαήλ να παίρνει την ψυχή του αμαρτωλού πλούσιου, σύμφωνα με την παραβολή του άφρονα πλουσίου (Καθελώ μου τας αποθήκας…).

Η παράσταση αυτή ήταν πάρα πολύ συνηθισμένη στην Πύλη της Προθέσεως κατά τον 18ο-19ο αιώνα, αλλά υπάρχει και ως αυτοτελής εικόνα. Επίσης υπάρχουν πολλές χαλκογραφίες με την ίδια απεικόνιση.

Ο Αρχαγγέλος Μιχαήλ στην παλιά θύρα της πύλης της Προσκομιδής (φωτ.: Αλεξία Ιωαννίδου)

Η ψυχή βγαίνει από το στόμα του άφρονα πλουσίου, ενώ ο ίδιος κείτεται στα αναπαυτικά στρωσίδια του και στις ανέσεις της πρόσκαιρης επίγειας ζωής του. Ο Αρχάγγελος κρατάει στο δεξί του χέρι την σπάθη που του αφαίρεσε την ζωή και στο αριστερό του χέρι την πλάστιγγα της δικαιοσύνης, μοτίβο που το συναντάμε πολύ συχνά σε παραστάσεις από την Αρχαία Αίγυπτο. Ο Αρχάγγελος πατάει επάνω στον άφρονα πλούσιο ενώ φαίνονται ξεκάθαρα οι μορφές που προκαλούν τρόμο στις περικνημίδες του. Είναι η εικαστική εξέλιξη του «γοργόνειου φόβου» των παραστάσεων της ελληνικής αρχαιότητας. Η ψυχή του πλουσίου κρέμεται γυμνή, χωρίς να την συνοδεύουν τα επίγεια πλούτη της, από την πλάστιγγα του Αρχαγγέλου και οι διάβολοι διαλέγονται μαζί της ενώ ένας από αυτούς τραβάει την πλάστιγγα προς το μέρος του. Της υπενθυμίζουν τις ανίερες πράξεις της, τις αδικίες που διέπραξε, την φαυλότητά της και αυτή αδύναμη μαζεύει τα χέρια της στο στήθος παραδομένη μην μπορώντας πια να αλλάξει τρόπο σκέψης, να μετανοήσει, αφού έχει εγκαταλείψει τα επίγεια.

Σήμερα το μοναστήρι του Αρχαγγέλου –για κάποιον λόγο οι Ευζωνίτες έχουν αποδώσει τον ναό μόνο στον Αρχάγγελο Μιχαήλ παραλείποντας να αναφερθούν στον αρχάγγελο Γαβριήλ, ίσως γιατί συνδέθηκε με θαύματα και τη ζωντανή παρουσία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ στη ζωή τους– μετά από πολλές ανακαινίσεις στέκεται καλοδιατηρημένο στα βόρεια σύνορα του χωριού και της χώρας μας. Η είσοδος στον ναό γίνεται κάτω από το καμπαναριό που είναι τοποθετημένο κεντρικά στην δυτική όψη του κτηρίου (όπως και στο Ναό των Αγίων Αποστόλων Θεσσαλονίκης όταν αποτελούσε καθολικό Μονής). Ο ναός είναι τρίκλιτη βασιλική χωρίς τρούλο, έχει νάρθηκα και διαθέτει περίστωο που καλύπτει τη δυτική και τη νότια πλευρά του κτηρίου. Οι διαστάσεις του είναι 24μ. μήκος επί 8μ. πλάτος.

Η γιορτή και τα έθιμα

Την παραμονή της μεγάλης γιορτής ποντιακά, κατά κύριο λόγο, χορευτικά συγκροτήματα, αλλά και κρητικά, όπως γίνεται τα τελευταία χρόνια για να τιμηθεί η μεγάλη και καταλυτική συμβολή των Κρητών Μακεδονομάχων στην απελευθέρωση της Μακεδονίας, στήνουν γλέντι έξω από τον προαύλιο χώρο του μοναστηριού.

(Φωτ.: Αλεξία Ιωαννίδου)

Εκεί οι κάτοικοι των Ευζώνων μετά το τέλος του πανηγυρικού εσπερινού της 7ης Νοεμβρίου όπου γίνεται λιτάνευση της εικόνας και αφού ψάλλουν συγκινημένοι με τους ψάλτες «Των ουρανίων στρατιών Αρχιστράτηγε […] λύτρωσαι ημάς ως Ταξιάρχης των άνω δυνάμεων», προσφέρουν στους επισκέπτες από τα γύρω χωριά αλλά και από πιο μακριά, πιροσκία, ωτία και άλλα εδέσματα της ποντιακής κουζίνας.

Οι κωδωνοκρουσίες και ο ήχος της παραδοσιακής μουσικής λέγεται πως ακούγεται μέχρι και την γειτονική πάλαι ποτέ ελληνική πόλη της Γευγελής.

Ο Ι.Ν. Ταξιαρχών έχει καθιερωθεί στον τοπικό πληθυσμό ως «Μοναστήρι» και είναι ο δεύτερος από τους τρεις ναούς που διαθέτει το μικρό και ηρωικό χωριό των Ευζώνων στα βόρεια σύνορα της χώρας, μαζί με τον Ι.Ν. Κοιμήσεως της Θεοτόκου (κυρίως ναός) και τον Ι.Ν. Αγίων Πάντων που εποπτεύει τον κάμπο του Αξιού κτισμένος πάνω σε έναν από τους λόφους του χωριού.

Το ηρωικό χωριό των Ευζώνων

Η ονομασία του χωριού οφείλεται στους εννέα Ευζώνους του 31ου Συντάγματος Πεζικού (11ος Λόχος) οι οποίοι φονεύθηκαν κατόπιν φρικτών βασανιστηρίων από τους βουλγαροκομιτατζήδες της ληστρικής ομάδας με επικεφαλής τον Ντούλη, σε ρέμα στο βόρειο άκρο του χωριού το 1913.

Η μαρμάρινη στήλη που τοποθετήθηκε, το έτος 1967, στο μνημείο του Ηρώου των Ευζώνων, επάνω από τα λείψανα των 9 Ευζώνων (φωτ.: Αλεξία Ιωαννίδου)

Τα οστά τους έμεναν πολλά χρόνια διασκορπισμένα και εκτεθειμένα στον τόπο του μαρτυρίου τους, μέχρις ότου τοποθετήθηκε νωματάρχης της Αστυνομίας στο χωριό ένας Κρητικός ονόματι Σιγάλας ο οποίος τα περισυνέλεξε και τοποθετήθηκαν στην πλατεία του χωριού.

Είναι χαρακτηριστικό πως κατά την τελευταία ανακαίνιση του μνημείου, πριν από λίγα χρόνια, βρέθηκαν στην κρύπτη κάτω από το μνημείο λιγοστά οστά και μόνο δύο από τα συνολικά εννέα κρανία των ηρώων. Μετά την εγκατάσταση των Ποντίων κατοίκων, κατασκευάστηκε Ηρώο και υπό την προεδρία του Καυκάσιου δασκάλου Αλέξη Ιωαννίδη, του πρώτου προέδρου της διευρυμένης κοινότητας Ευζώνων, θεσπίστηκε ετήσιο μνημόσυνο προς τιμήν τους. Αυτός πρωτοστάτησε και στην αλλαγή του ονόματος του χωριού από το σλαβικό «Ματσίκοβο» στο σημερινό «Εύζωνοι» η οποία έγινε στις 20/8/1927 (αρ. ΦΕΚ 179Α/30-8-1927- καταγραφή με το νούμερο 97) επί των ημερών της μακρόχρονης προεδρίας του.

Αλεξία Π. Ιωαννίδου
MSc Διοίκηση Πολιτισμικών Μονάδων

του Πέτρου Αλ. Ιωαννίδη

Το Μοναστήρι των Ταξιαρχών Μιχαήλ και Γαβριήλ στους Ευζώνους

Το Μοναστήρι αυτό το βρήκαν κατεστραμμένο και ερειπωμένο, οι πρόσφυγες που ήρθαν στην Ελλάδα από τον Πόντο και τον Καύκασο το σωτήριο έτος 1920. Βρέθηκαν αρκετά χαλάσματα του, με πέτρες διάσπαρτες μέσα στον περίβολό του, μικρές και μεγάλες. Το μοναστήρι ήταν ορθόδοξο, πατριαρχικό και κατά καιρούς υπέφερε από τους σχισματικούς παρεπιδημούντες της ευρύτερης περιοχής. Λέγεται μάλιστα από τους ντόπιους κατοίκους του χωριού που προϋπήρχαν εδώ, ότι οι μοναχοί που κατείχαν το μοναστήρι του Μιχαήλ Αρχαγγέλου, ύστερα από μεγάλη πίεση των κομιτατζήδων και επειδή τους απείλησαν με την φυσική τους εξόντωση αναγκάστηκαν στο τέλος να το εγκαταλείψουν φεύγοντας σε άλλο μοναστήρι της ανατολικής Μακεδονίας ή του Αγίου Όρους πολύ πιθανόν. Φεύγοντας όμως, αφού για λίγο στάθηκαν επάνω στον απέναντι λόφο, γονάτισαν πάνω στα βράχια και με δάκρυα λύπης στα μάτια αποχαιρέτησαν για πάντα τον ιερό εκείνο χώρο του μοναστηριού τους! Κατά άλλους μάλιστα καταράσθηκαν βαρειά εκείνους που έγιναν αιτία να διωχθούν. Συνάγεται ότι το γεγονός τούτο συνέβηκε το έτος 1898 ή λίγο πιο πριν ή μετά την χρονολογία αυτή, τότε που οι Βούλγαροι νοίκιασαν από τους Τούρκους τις λίμνες Αρτζάν-Αματόβον. Οι Βούλγαροι τότε διοργάνωσαν και δίαυλο επικοινωνίας της λίμνης Αρτζάν μέσω Καλίνοβου, Σμόλ, Ματσίκοβον (Ευζώνων), Στογιάκοβου και Βογδάντσας. Τα δύο τελευταία χωριά ανήκουν σήμερα στην Π.Γ.Δ.Μ.

Για την ακριβή χρονολογία της ίδρυσης του μοναστηριού του Μιχαήλ Αρχαγγέλου δεν υπάρχουν δυστυχώς στοιχεία. Γι αυτό ευχής έργον θα ήταν να περισυλλεγούν όλα εκείνα τα στοιχεία τα συναφή με την ιστορία της μονής που σημαίνουν να είναι και γεγονότα επί τουρκοκρατίας στον πολύπαθο αυτόν τόπο μας. Με το φύλλο αυτό δίνουμε το έναυσμα σε όλους τους ρέκτες της τοπικής ιστορίας μας για να συλλέξουν και να καταθέσουν στην γραμματεία του Πολιτιστικού Συλλόγου Ευζώνων ότι άκουσαν και ακούν από τους παλαιότερους σχετικό με το μοναστήρι των Ταξιαρχών Μιχαήλ Αρχαγγέλου των Ευζώνων, όπως λέγεται. Θα είναι τούτο μια ύψιστη υπηρεσία και μεγάλη προσφορά στον τόπο μας, για την συγγραφή μιας επίτομης ιστορίας των Ευζώνων και δη εις το άμεσο μέλλον! Για την πραγμάτωση του ιερού αυτού στόχου ας προσπαθήσουμε όλοι όσοι μπορούν με πρωτεργάτες τα παιδιά και τους νέους του πολιτιστικού μας συλλόγου.

Ο Ναός της μονής Μιχαήλ Αρχαγγέλου βρίσκεται πάνω στο ίδιο σχεδόν μέρος που πρωτοκτίστηκε από τους πρώτους κτήτορές του. Είναι κτισμένο στο βορειοδυτικό άκρο του οικισμού των Εννέα Ευζώνων και ήταν ανάμεσα σε δέντρα σκιερά και σε πλούσια φυσική βλάστηση που ποτίζονταν από το παρακείμενο καθαρό ρέμα που αρχίζει από τις πηγές της Μουτσάρας και καταλήγει στον Βαρδάρη. Στο βόρειο και στο ανατολικό τμήμα της αυλής του μοναστηριού υπήρχαν δυο μακρόστενα υπόστεγα που γέμιζαν από τους ευλαβείς προσκυνητές την ημέρα της γιορτής των Ταξιαρχών στις 8 Νοεμβρίου. Η μονή ήταν αυτοσυντήρητη με πλούσια παραγωγή όλων των ζαρζαβατικών και δενδροκαλλιέργειας με διάφορους καρπούς και οπωρικά όπως σύκα, βερίκοκα, μήλα, μούρα, δαμάσκηνα και σταφύλια, μύγδαλα και καρύδια. Από το μοναστήρι δεν έλειπαν ακόμη και τα ποταμίσια ψάρια που αλιεύονταν από τον Αξιό με τα κατακάθαρα νερά του. Αυτός ήταν τότε ο Αξιός, χωρίς μόλυνση και χωρίς ρύπανση καμία! Πλυμένες κάτασπρες πέτρες υπήρχαν κοντά, στην άκρη του ποταμού, όπου οι μοναχοί έπλυναν και άπλωναν τα ρούχα και τα διάφορα είδη της κλινοστρωμνής τους. Το αγνό φυσικό περιβάλλον της γύρω περιοχής, προστάτευε την υγεία των ανθρώπων, γιατί και αυτοί πρόσεχαν και επεδίωκαν την καθαριότητα του τόπου τους! Το μοναστήρι του αρχαγγέλου Μιχαήλ, κτισμένο μέσα στον παραδεισένιο εκείνο χώρο με την τόση ομορφιά, πρόσφερε ακούραστα το θεάρεστο ψυχοπνευματικό έργο του, καθ’ όλες τις γιορτές του χρόνου, εξαιρετίες και μη. Η γλυκιά ψαλμωδία των καλόγηρων ακούονταν κατανυκτικά, γύρω στην περιοχή, νύχτα και ημέρα! Οι προσευχές τους ανέβαιναν ως θυμίαμα προς τον ουρανό και έφταναν ίσαμε τον θρόνο του Ύψιστου. «Κατευθυνθήτω η προσευχή μου, ως θυμίαμα ενώπιόν Σου. Έπαρσις των χειρών μου θυσία εσπερινή, εισάκουσόν μου Κύριε»!

Το σήμαντρο του μοναστηριού λιτό και απέριττο, ήταν από τεμάχιο σιδήρου μισού μέτρου, κρεμασμένου σε χοντρό κλωνάρι αιωνόβιου δέντρου, μπροστά στην κύρια είσοδο του ιερού ναού. Από της ιδρύσεως του και σ’ όλη τη διάρκεια της λειτουργίας του, επί τουρκοκρατίας κράτησε άσβεστη την φλόγα του ελληνορθόδοξου πολιτισμού και διαρκώς ενδυνάμωνε την πίστη των γύρω χριστιανών και το θρησκευτικό τους αίσθημα. Με την πάροδο του χρόνου, δημιουργήθηκε η παράδοση στον κόσμο, ότι ο αρχάγγελος ήταν ο αυστηρός φύλακας και προστάτης της μονής που φύλαττε ακόμα και τα ερείπια με όλο τον προαύλειο χώρο της!

Πολλοί έλεγαν πως όσοι αφαιρούσαν κάτι από το μοναστήρι έστω και το ασήμαντο, αυτοί έβλεπαν στα όνειρά τους τον αρχάγγελο Μιχαήλ που τους παράγγελνε να επιστρέψουν αμέσως στον τόπο τους αυτά που αφαίρεσαν, γιατί αλλιώς θα τιμωρηθούν πολύ σκληρά από τον Άγιο. Η παράδοση αυτή υπάρχει εν δυνάμει και σήμερα. Σήμερα το μοναστήρι μας καμαρώνει μετά τον τελευταίο τέλειο ανακαινισμό του! Αστράφτει από ομορφιά και λαμπρότητα στα μάτια όλων μας. Γι αυτό χρειάζεται να αποδοθεί δημόσιος έπαινος στους νέους των Ευζώνων και σε όλους αυτούς που βοήθησαν είτε με προσωπική εργασία είτε με τον οβολό τους ή και με τους δυο τρόπους μαζί στον ανακαινισμό και στον εξωραϊσμό κτισμάτων και προαυλίου της εκκλησίας των Ταξιαρχών Μιχαήλ και Γαβριήλ, των Αρχαγγέλλων!

«Πρόκριτοι Δυνάμεων νοερών,

Μιχαήλ πρωτάρχα, και λαμπρόμορφε Γαβριήλ,

Συν ταις ουρανίαις, αιτείτε στρατηγίαις,

Ημίν καταπεμφθήναι το μέγα έλεος».

Αμήν!

ΟΜΙΛΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ 76^η ΕΠΕΤΕΙΟ ΤΗΣ ΜΑΧΗΣ ΤΩΝ ΕΥΖΩΝΩΝ

Ο λόγος που μαζευτήκαμε σήμερα στην πλατεία του μικρού αλλά σημαντικού χωριού μας, των Ευζώνων, είναι για να τιμήσουμε την μνήμη των πεσόντων στα γεγονότα της 25^ης Απριλίου του 1941. Στην «μάχη των Ευζώνων» έγινε η πρώτη υποστολή εχθρικής- κατοχικής σημαίας στα νεότερα χρόνια (η υποστολή της γερμανικής σημαίας στον βράχο της Ακρόπολης από τους Γλέζο και Σάντα ακολούθησε χρονικά).

Τα ξημερώματα της Παρασκευής μετά την Ανάσταση- που αργούσε για την πατρίδα μας- ημέρα γιορτής της Κυράς μας της Παναγιάς Ζωοδόχου Πηγής, βουλγαρο-κομιτατζήδες επέδραμαν στο ακριτικό μας χωριό με σκοπό να λεηλατήσουν, να ατιμάσουν, να σκοτώσουν και να κάμψουν το ηθικό των κατοίκων του, που αντί να σκύψουν το κεφάλι και να δηλώσουν υποταγή στις δυνάμεις του Άξονα, όρθωναν το ανάστημά τους ενάντια στον κατακτητή όπως τους επέτασσε η ανυπότακτη ελληνική ψυχή τους.

Αυτή η ανυπότακτη ελληνική ψυχή ήταν από την αρχαιότητα έως τις ημέρες μας αιτία πρόκλησης φθόνου σε δυνάμεις που υπηρετούν σκοτεινά συμφέροντα. Αυτός ο «μικρός λαός που πολεμά δίχως σπαθιά και βόλια για όλου του κόσμου το ψωμί, το φως και το τραγούδι» όπως λέει ο ποιητής μας Ρίτσος, τα έβαλε αμέτρητες φορές με ασύμμετρες δυνάμεις. Στον Μαραθώνα υπό την οξυδερκή ηγεσία του Μιλτιάδη και των Αθηναίων γονάτισε τις μυριάδες ορδές του Δαρείου. Στις Θερμοπύλες εμπνευσμένος από την γενναιότητα του Λεωνίδα και τις αξίες των Σπαρτιατών ταπείνωσε την οίηση του Ξέρξη. Στα Γαυγάμηλα με στρατηγό τον ανυπέρβλητο Μακεδόνα Μέγα Αλέξανδρο απομάκρυνε μια για πάντα τον περσικό κίνδυνο χτυπώντας τον στο σπίτι του και εκπολίτισε τους βαρβάρους, κάνοντάς τους κοινωνούς του αγλαού Ελληνικού Πνεύματος. Το ’21 μια χούφτα φουστανελάδων κατόρθωσε το ακατόρθωτο. Τίναξαν από πάνω τους δεσμά 5 αιώνων, που τους κρατούσαν υπόδουλους στην σκληρή οθωμανική σκλαβιά και οπισθοδρόμηση.

Και τώρα, τι να φοβηθεί; Τους ζωοκλέφτες; Τους δειλούς που έμπαιναν ξημερώματα στα νοικοκυριά και έκλεβαν τις προίκες από τις ελληνίδες κόρες; Τους συνεργάτες των Γερμανών, που ταίριαξαν τα άνομα συμφέροντά τους και βρήκαν ευκαιρία να υλοποιήσουν το σατανικό τους σχέδιο για να εντάξουν την ιστορική γη της Μακεδονίας στα βουλγαρικά εδάφη; Την γη που κάθε πέτρα της μιλάει ελληνικά, που κάθε ποτάμι της μαρτυρά την παρουσία του Φιλίππου του Β΄, που κάθε θρόισμα των φύλλων των δέντρων της, διηγείται τον θρύλο του μεγάλου στρατηλάτη, του Αλέξανδρου που «πήγε την Κοινή Ελληνική Λαλιά έως μέσα στην Βακτριανή, έως τους Ινδούς» όπως λέει ο μεγάλος Αλεξανδρινός ποιητής μας. Δεν είχαμε να φοβηθούμε τίποτα.

Τα σύνορα μας ήταν αφύλακτα από την 6^η Απριλίου του 1941, αποφράδα ημέρα που έπεσε ηρωικά το οχυρό Ρούπελ και οι Γερμανοί εισέβαλαν στην πατρίδα μας και εγκατέστησαν το αρχηγείο της φρουράς τους στην Αξιούπολη. Ο βουλγαρικός τακτικός στρατός εισέβαλε στο Γιουγκοσλαβικό έδαφος από το ύψος της γέφυρας του Στρυμόνα με δυο διλοχίες που εγκαταστάθηκαν η μια στην πάλαι ποτέ ελληνική πόλη της Γευγελής και η άλλη στο Στογιάκοβο των Σκοπίων. Έγινε ασμένως δεκτός από τους κατοίκους της Πογορόβιτσας, Στογίακοβου και της Μπογδάντσας της γείτονας χώρας.

Στις 20 Απρίλιου, ανήμερα της Αναστάσεως μια μικρή ομάδα  κομιτατζήδων (7 στον αριθμό) πέρασε τον Αξιό ποταμό στο ύψος του Πορθμείου και εισέβαλε στον αύλειο χώρο του Δημοτικού Σχολείου των Ευζώνων για να αναρτήσει την βουλγαρική σημαία. Η αντίδραση των Ευζωνιτών ήταν άμεση. Δυο παλικάρια ποντιακής καταγωγής ο Χρήστος Χιονίδης και ο Γιώργος Αθανασιάδης δίχως να δειλιάσουν στην σκέψη των αντιποίνων και τις επιπτώσεις που θα είχε η ηρωική τους πράξη, κατεβάζουν πάραυτα την βουλγαρική σημαία και την κομματιάζουν στην πλατεία του χωριού. Το γεγονός αυτό, ο εξευτελισμός των βουλγαροκομιτατζήδων από τους Έλληνες, ξυπνάει μέσα τους τον πόθο για εκδίκηση και μάλιστα με όρους που χαρακτηρίζει την ψυχοσύνθεσή τους. Πριν ακόμα χαράξει η ημέρα της γιορτής της Ζωοδόχου Πηγής, Εκείνης που χάρισε στον κόσμο τον Υιό της την Πηγή της Ζωής τον Σωτήρα των ψυχών μας, κόπηκε το νήμα της επίγειας ζωής δύο νέων παλικαριών, του Συμεώνος Ιωαννίδη και του Αλέξη Γρηγοριάδη. Ο 26χρονος στρατιώτης Συμεών μόλις είχε γυρίσει από το αλβανικό μέτωπο. Ακούγοντας τους πυροβολισμούς των βουλγαρο-κομιτατζήδων άρπαξε το όπλο του και στα παρακάλια της χαροκαμένης μάνας του να μείνει σπίτι γιατί είχε ξεχρεώσει το χρέος του προς την πατρίδα, πολεμώντας μήνες στα βουνά της βόρειας Ηπείρου, απάντησε καθησυχαστικά: «μάνα ζέστανέ μου νερό να πλυθώ όταν γυρίσω» σαν να πρόκειται να πάει να αποκρούσει μια αποστολή ρουτίνας. Ο δεκαεννέας Αλέξης Γρηγοριάδης άφησε σπίτι του τα πέντε παιδιά του και την γυναίκα του για να πάει να προασπίσει τα παιδιά και τις γυναίκες όλων των συγχωριανών του. Ο Αλέξης και ο Σίμος δεν γύρισαν ποτέ ζωντανοί στους αγαπημένους τους. Έφυγαν ημέρα γιορτινή, σκεπασμένοι με το μαφόρι της Παναγιάς, δοξασμένοι, φορώντας στα μαλλιά τους  κότινο νίκης. «Των ανδρειωμένων ο θάνατος, θάνατος δεν λογιέται»…

Παρασκευή της Διακαινισίμου της εορταστικής εβδομάδας των ορθοδόξων Χριστιανών, το χωριό βάλλεται πανταχόθεν και βυθίζεται στο πένθος πριν ακόμα προλάβει ο ιερέας να ψάλει το απολυτίκιο «Ο ναός σου Θεοτόκε ανεδείχθη παράδεισος». Οι Σκοπιανοί κομιτατζήδες υπό την στήριξη τάγματος του αδελφού τους Βουλγάρικου τακτικού στρατού επιτίθενται στο χωριό μας, βάζουν φωτιές στα σπαρτά, στα σπίτια, λεηλατούν, τρομοκρατούν κατά την προσφιλή τους συνήθεια (κατά τα ήθη και τα έθιμα τους).

Μαζεύουν τις γυναίκες, τα παιδιά, τους γέροντες και τους άντρες που έπιασαν αιχμάλωτους και τους οδηγούν στο χωριό Πογορόβιτσα που απέχει 300 μέτρα από τα σύνορα. Εκεί για ώρες ατελείωτες βασάνιζαν τους συγχωριανούς μας επιδεικνύοντας την δύναμή τους. Δύναμη όμως που αντλείται από τα όπλα και όχι από την ψυχή, από το άδικο και όχι από το δίκιο, από το σκοτάδι και όχι από το φως, είναι αδυναμία, και αυτός που την κατέχει συντρίβεται ως σκεύος κεραμέως. Και ω του θαύματος ένας νεαρός από το διπλανό χωριό Μικρό Δάσος, ο Σωκράτης Ακριτίδης, πληροφορείται το κακό που πάει να συμβεί και τρέχει με το ποδήλατό του έως την Αξιούπολη για να ειδοποιήσει την γερμανική φρουρά για την ασυδοσία των Βουλγάρων. Ακόμα και η ανάλγητη γερμανική φρουρά κινητοποιείται μπροστά στην βέβηλη πράξη στην οποία προτίθενται  να προβούν οι συνεργάτες της, και σταματάει την σφαγή, απευθύνοντας αυστηρή σύσταση στον αξιωματικό της Βουλγαρικής διλοχίας και επικρίνοντάς τον για την συνεργασία του με τους σκοπιανούς κομιταζήδες, σε μια περιοχή που ανήκε στη δικαιοδοσία της Γερμανικής φρουράς. Ο Βούλγαρος αξιωματικός ντροπιασμένος απολογήθηκε πως τον ξεγέλασαν κάτοικοι των χωριών Πογορόβιτσας, Στογιάκοβου και Μπογδάντσας.

Σε κλίμα συγκίνησης οι χωριανοί μας, γλιτώνοντας από θαύμα, γυρίζουν πίσω στο χωριό μας. Μια μάνα, η Χαρίκλεια, τρέχει να δει εάν ζει το 40ημερών βρέφος της, ο Ελευθέριος όπως βαφτίστηκε αργότερα (παππούς δυο εγγονών σήμερα), τον οποίο είχε αφήσει τυλιγμένο στην κουβέρτα του κάτω από μια γέφυρα, για να τον σώσει από τον βέβαιο θάνατο που θεωρούσε ότι οδηγούσαν την ίδια. Σαράντα περίπου ηλικιωμένοι άνδρες όμως οδηγούνται στις άθλιες φυλακές της Γευγελής από τις οποίες απελευθερώνονται την επόμενη ημέρα, εκτός από δώδεκα, μεταξύ των οποίων ο Μιλτιάδης Κουρτίδης από την Ποντοηράκλεια. Αυτοί κρατήθηκαν όμηροι και βασανίσθηκαν σκληρά στις φυλακές της Στρώμνιτσας για ένα τρίμηνο. Μετά την αποφυλάκισή του ο Μίλτος γυρίζει στο χωριό του αλλά υποκύπτει στα τραύματά του από τα βασανιστήρια και την ταλαιπωρία που υπέστη.

Η περιώνυμη αντίσταση της μάχης των Ευζώνων της 25 Απριλίου του 1941, πρέπει να συγκαταλεχθεί ως πράξη εθνικής αντίστασης όχι μόνο στην συλλογική συνείδηση αλλά και στα βιβλία της σύγχρονης ιστορίας. Οι Έλληνες αμυνόμενοι προκάλεσαν 13 ανθρώπινες απώλειες στην πλευρά των επιτιθέμενων βουλγαρο-κομιτατζήδων.

Από την πλατεία αυτού του μικρού αλλά ταυτόχρονα και μεγάλου ακριτικού χωριού του Δήμου Παιονίας, μπροστά στο μνημείο των 9 Ευζώνων των ηρωικών παλικαριών που έχυσαν το αίμα τους για την απελευθέρωση της Μακεδονίας, κλείνω νοερά το γόνυ στην θυσία των δύο παππούδων μου. Κλείνουμε το γόνυ στην θυσία όλων εκείνων που πολέμησαν για την Ελλάδα και την ορθόδοξή μας πίστη. Είμαστε περήφανοι για την θυσία των πατριωτών μας και εμπνεόμαστε από τους αγώνες τους.

Τιμή σ’ εκείνους όπου στην ζωή των όρισαν και φυλάγουν Θερμοπύλες.

Ιωαννίδου Π. Αλεξία

Πολιτισμική διαχειρίστρια Δήμου Παιονίας

Θεσσαλονίκη

   Κάθε φορά που πάω ταξίδι στο εξωτερικό όσο ωραία κι αν έχω περάσει, όσο κι αν γοητεύτηκα με την κουλτούρα των "άλλων", όσο κι αν ζήλεψα τις καθαρές τους πόλεις και την ωραία τους αρχιτεκτονική, τα μουσεία τους, την μουσική τους, τον πλούτο τους (σε ευρώ), με το που προσγειώνεται το αεροπλάνο (δεν κρατιέμαι θέλω να πατήσω Μακεδονία) μου έρχεται ένα τραγούδι στο μυαλό. Πάντα το ίδιο και πάντα την ίδια χρονική στιγμή. Πάει κάπως έτσι:

"Θεσσαλονίκη μου μεγάλη φτωχομάνα,
εσύ που βγάζεις τα καλύτερα παιδιά..."

  Και παίρνω το λεωφορείο να γυρίσω στην πλατεία Αριστοτέλους και βλέπω τριγύρω σωρούς από σκουπίδια, λερωμένα πεζοδρόμια, χαρτιά να πετούν στον αέρα, αφίσες (κατά κανόνα χωρίς αισθητική από corelάκηδες αυτοδίδακτους "γραφίστες") κολλημένες άναρχα, βαμμένους τοίχους με άσχημα γκράφιτι που δεν μπορείς να τα διαβάσεις και άλλα πολλά κακώς κείμενα. Τι αγάπη κι αυτή...τι δέσιμο με τη φτωχομάνα! Τώρα δε που θα μας βάλουν και καραβάκι για Νέους Επιβάτες και Καλαμαριά με ένα 2ευρω...ποιός τη χάρη μας!

"Άλλος με τη βάρκα μαααας"!

Εις μνημόσυνον αιώνιον

Πέτρος Αλ. Ιωαννίδης

  Την Τετάρτη της Μεσοπεντηκοστής διάλεξε ο Θεός να πάρει κοντά του τον δούλο Του Πέτρο. Τα πάντα εν Σοφία εποίησε. Μεσοπεντηκοστή μεγάλη γιορτή της Χριστιανοσύνης και ημέρα εκδημίας της αδελφής του εκλιπόντος Εισοδίας μοναχής, 29η Μαΐου μαύρη επέτειος της αλώσεως της Κωνσταντινούπολης. 

  Πεντακόσια εξήντα χρόνια μετά τον θάνατο του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου, ιστορικού προσώπου που θαύμαζε, θυμήθηκα το ποίημα που έγραψε γι αυτόν νέο παλικαράκι στα γυμνασιακά του χρόνια:

Μαρμαρωμένος Βασιλιάς

Όταν θα βγει απ’ τη σπηλιά

γενναίος σαν και πρώτα

τη σφαλιστή την πόρτα

θα ανοίξει με ορμή.

Τότε τους Τούρκους τα θεριά

θα διώξει απ’ την Πόλη

γιατί το θέλουμε όλοι

μαζί μας και ο Θεός.

Εμπρός στην Κόκκινη Μηλιά

εμπρός για νέα κλέη

ο βασιλιάς θα λέει

και θα τραβάμε εμπρός.

  Καλό παράδεισο πατέρα, να μας συγχωρείς για τις αδυναμίες μας και να πρεσβεύεις για εμάς. Εύχομαι ολόψυχα ο Άγιος Πέτρος να σου ανοίξει διάπλατα τις πόρτες του Παραδείσου.

Περιμένοντας τους Βαρβάρους

  Τελικά σήμερα δεν ήρθε η συντέλεια. Οι φίλτατοι "Μάγια" διαψεύστηκαν οικτρά. Η γη δεν καταστράφηκε, δεν κατέβηκαν ufo (μας φτάνουν τα εγχώρια που κυκλοφορούν ανάμεσά μας). Εκείνο που μου έκανε εντύπωση ήταν ο συνωστισμός του σύγχρονου δυτικού κόσμου στα απομεινάρια του αρχαίου Μεξικάνικου πολιτισμού. Άλλοι πάλι περίμεναν το τέλος κοντά στις οικίες τους, στις αντιαισθητικές  πέτρες του Στόουνχετζ της Βρετανίας (τι τις βρίσκουν και τις φωτογραφίζουν; Έχουν δει ποτέ κίονα κορινθιακού ρυθμού;) . 

   Τι να πω... τα λέει όλα ο αγαπημένος αλεξανδρινός: 

"...και τώρα τι θα γένουμε χωρίς βαρβάρους. 

Οι άνθρωποι αυτοί ήσαν μια κάποια λύσις". 

Ας είναι, εγώ περιμένω τα Χριστούγεννα και ελπίζω να υπάρχουν εκεί έξω πολλοί σαν εμένα! Καλά Χριστούγεννα σε όλους, με την ευχή για περισσότερο Φως στη ζωή μας!

Τα πρώτα χιόνια

   Δεκέμβρης...πρώτα χιόνια. Από τα πιο ωραία συναισθήματα να ξυπνάς το πρωί και να τα βλέπεις λευκά. Κατέβηκα τα σκαλοπάτια σε χρόνο dt, όχι λόγω βιασύνης αλλά λόγω γλίστρας. Χιόνι-πούδρα 20 εκατοστών και τα σκι μου ξεχασμένα στη Θεσσαλονίκη. Πάει καιρός που κατέβαινα το Σέλι (αγαπημένο), το Φαλακρό, τα Πιέρια, το Καϊμάκτσαλάν και τα άλλα υπέροχα βουνά της Β. Ελλάδας. Κρίση γαρ. Σκι στις κατηφόρες των χωριών μας, και πάλι καλά που έχουμε και αυτά (τα χωριά μας). Η σκύλα μου σε τσακίρ κέφι (σκυλ κέφ που λέει και η μαμά μου)  και...για του λόγου το αληθές...

Η Ασπρούλα στα άσπρα!